अवधेश कुमार: Rishi Sunak on Hindutva: अमेरिकेचे अध्यक्षपदाचे उमेदवार आणि ब्रिटनचे पंतप्रधान म्हणत आहेत की त्यांना त्यांच्या देशातील समस्यांचे समाधान हिंदू धर्मात दिसते. या विलक्षण घटना आहेत. यामुळे हिंदुत्व विरोधकांच्या हृदयावर साप फिरत असेल, यात शंका नाही. ब्रिटन, अमेरिका किंवा सिंगापूरमध्ये स्वत:ला लिबरल-सेक्युलर म्हणवून घेणारा समूह नाही असे नाही.
द्रमुकचे उदयनिधी स्टॅलिन सारखे नेते हिंदुत्वाविरुद्ध द्वेष दाखवत असले तरी आज जागतिक परिस्थिती पाहिली तर हिंदूंच्या जागतिक उदयाचा, स्वीकाराचा आणि विस्ताराचा हा काळ आहे हे मान्य करायला हरकत नाही. अशा घटना घडत आहेत, ज्याची हिंदू समाज कल्पनाही करू शकत नाही. सिंगापूरमधील राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकीत हिंदू थरमन षण्मुगरत्नम यांचा विजय हा प्रसंग अजून संपलेला नाही. भविष्यात अशा अनेक घटना घडतील. अमेरिकेत रिपब्लिकन पक्षाच्या अध्यक्षपदाच्या शर्यतीत असलेले विवेक रामास्वामी हे ही हिंदू आहेत. मला हिंदू असल्याचा अभिमान आहे, असे जाहीरपणे सांगायलाही त्यांनी मागेपुढे पाहिले नाही.
सध्या सुमारे 10 देशांमध्ये भारतीय वंशाचे नेते सत्तेवर बसले आहेत, त्यापैकी पाच स्वत:ला हिंदू म्हणवतात. हे सर्वजण हिंदुत्ववादाला शासन-राजकारणापासून वैयक्तिक-सार्वजनिक वर्तनाच्या निकषावर सांगण्यास मागेपुढे पाहत नाहीत. ब्रिटनचे पंतप्रधान ऋषी सुनक यांचं हिंदू असल्याचे वक्तव्य अलीकडेच चर्चेचा विषय बनला आहे. केंब्रिज विद्यापीठात आयोजित मोरारी बापूंच्या रामकथेत ऋषी सुनक म्हणाले की, 'बापू, मी येथे पंतप्रधान म्हणून नाही, तर हिंदू म्हणून उपस्थित आहे.'
कोणत्याही पाश्चिमात्य देशाच्या पंतप्रधानाने जाहीर सभेत स्वत:ला हिंदू म्हणवून घेण्यास मागेपुढे पाहिले नाही. तो म्हणाला, 'मला आपल्या धार्मिक ग्रंथात सांगितल्याप्रमाणे राज्य करायचे आहे. श्री राम त्यांना कठीण आव्हानांना धैर्याने तोंड देण्यासाठी, स्थिर राहण्यासाठी, नम्रतेने राज्य करण्याची प्रेरणा देतात.' किंबहुना, ते केवळ जगभरातील हिंदूंमध्ये दृढ होत असलेले सामूहिक विचार आणि वर्तन व्यक्त करत होते. 2020 मध्ये ऋषी सुनक जेव्हा अर्थमंत्री झाले तेव्हा त्यांनी गीतावर हात ठेवून शपथ घेतली होती. त्यांच्याप्रमाणेच अमेरिकेतील विवेक रामास्वामी म्हणाले, 'मी हिंदू धर्मावर विश्वास ठेवतो. मला घराण्याचा वारसा मिळाला आहे. एक हिंदू असल्याने मी इतर राजकारण्यांपेक्षा इतरांच्या धार्मिक स्वातंत्र्याच्या अधिकारांचे अधिक चांगल्या प्रकारे रक्षण करू शकतो. कौटुंबिक, श्रद्धा आणि देशभक्तीची मूल्ये अमेरिकन समाजात रुजवणे हा माझा उद्देश आहे. अमेरिकन समाज ही मूल्ये गमावत आहे.
जरा विचार करा, अमेरिकेच्या अध्यक्षपदाच्या उमेदवारीसाठी आणि ब्रिटनच्या पंतप्रधानपदासाठी धावणारी व्यक्ती असे म्हणत आहेत की त्यांना त्यांच्या देशातील समस्यांचे निराकरण हिंदू धर्मात दिसते. या विलक्षण घटना आहेत. त्यामुळे हिंदुत्व विरोधकांच्या हृदयावर साप फिरत असेल, यात शंका नाही. ब्रिटन, अमेरिका किंवा सिंगापूरमध्ये स्वत:ला लिबरल-सेक्युलर म्हणवून घेणारा समूह नाही असे नाही. आता पाश्चिमात्य शिक्षण व्यवस्थेत शिकलेले स्वतःला हिंदू म्हणवून घेणारे नेते जेव्हा सांगत आहेत की आपले धर्मग्रंथ, ऋषीमुनी, देव हे मानवाच्या कल्याणासाठी काम करण्याची ताकद देतात तेव्हा जग बदलत आहे हे मान्य करायला हवे.
ब्रिटन सह अमेरिका आणि सिंगापूरमधील घटना हिंदू आणि हिंदुत्व याबाबत जग बदलत असल्याचे सांगत आहेत. हिंदूंची मान्यता वाढत आहे. हा बदल समजून घेण्याची गरज आहे. खरे तर परदेशातील हिंदूंनी केवळ खाजगी व्यवसाय आणि करिअरपुरते मर्यादित न राहता सार्वजनिक जीवनात भूमिका बजावल्या आहेत. काही काळ पाश्चिमात्य देशांमध्ये हिंदूंविरुद्ध द्वेषपूर्ण मोहीम आणि हिंसाचाराच्या बातम्यांनी सर्वांनाच अस्वस्थ केले होते, परंतु ब्रिटन, अमेरिका आणि इतर देशांतील हिंदूंनी धैर्याने परिस्थिती हाताळली.
आज अमेरिकेत हिंदू दिन साजरा केला जात आहे. या वर्षी अमेरिकन संसदेत दोन हिंदू परिषदा झाल्या. यात डेमोक्रॅटिक आणि रिपब्लिकन दोन्ही पक्षांचे खासदार आणि नेते उपस्थित होते. अमेरिकेतील जॉर्जिया प्रांताच्या विधानसभेने हिंदुत्वाची विचारधारा किती व्यापक आणि सर्वसमावेशक आहे हे स्पष्ट करणारा ठराव हिंदूंच्या बाजूने संमत केला.
राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ याव्यतिरिक्त इस्कॉन आणि गायत्री परिवार यांसारख्या अनेक धार्मिक संस्था, ऋषी-मुनींचे आश्रम हिंदुत्वाच्या प्रचारासाठी देश-विदेशात सक्रियपणे कार्यरत आहेत. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी देखील जगभरातील भारतीय लोकांमध्ये भारतीय सभ्यता आणि संस्कृतीची अतिशय प्रभावीपणे प्रशंसा करत आहेत. परिणामी, आज धर्म-संस्कृती-संस्कृती याविषयी संकोच करणाऱ्या हिंदूंचा आत्मविश्वास खूप वेगाने वाढत आहे.
रामास्वामी आणि सुनक यांच्यासारखे नेते देवतांच्या मूर्ती, हवन पूजा आदींबाबत विरोधकांकडून हिंदू धर्माबाबत निर्माण होत असलेले गैरसमज मोडून काढत आहेत. परदेशात, ही कल्पना लोकांमध्ये पसरत आहे की हिंदू धर्म हे जीवनाचे तत्वज्ञान आहे ज्यामध्ये सर्व पंथांचा समावेश आहे आणि सर्वांना आदर आहे. अशा जीवनाचे तत्त्वज्ञान अंगीकारूनच खरी समता, सहकार्य आणि परस्पर पूरकतेवर आधारित जागतिक व्यवस्था प्रस्थापित होऊ शकते.
आज अनेक देशांमध्ये हिंदू मोठ्या संख्येने आहेत, राजकारण आणि प्रशासनापासून ते शिक्षण आणि विज्ञानापर्यंत सर्वच क्षेत्रात उच्च पदांवर विराजमान आहेत. त्यांचा आत्मविश्वास योग्य स्वरूपात प्रकट होत राहिला तर एक दिवस जगाचे मार्गदर्शक हिंदूच होतील. ते संपूर्ण जगाच्या हिताचे असेल. यामध्ये लहान-मोठे असंतोष, वैयक्तिक मतभेद इत्यादी बाजूला ठेवून परिवर्तनाच्या गतीला बाधा येणार नाही अशी भूमिका निभावणे ही प्रत्येक भारतीय हिंदू-शीख-बौद्ध-जैन यांची जबाबदारी आहे.
(लेखक ज्येष्ठ पत्रकार आणि राजकीय विश्लेषक आहेत)
